قىزىق نوقتا خەۋەرلىرى

ئىدىيىنى نۇرلاندۇرغان ئەسەر

2018-10-10 17:21:00     مەنبەسى: شىنجاڭ خەلق رادىيو ئىستانسىسى   

يۇەن يوڭلىڭن

تەرجىمىھال ئەدەبىياتى ئىجادىيىتى جاپالىق خىزمەت، ئەدەبىياتقا بولغان ئېگىلمەس- سۇنماس ئىرادە، دۇنيا ئىشلىرىغا بولغان چوڭقۇر مېھىر- مۇھەببەت بولمىسا، مۇنەۋۋەر تەرجىمىھال ئەدەبىيات ئەسەرلىرىنى ئىجاد قىلىش ناھايىتى تەس. بۇ مەنىدىن ئېيتقاندا، جۇڭ جاۋيۇننىڭ تەرجىمىھال ئەدەبىي ئىجادىيىتى مۇئەييەنلەشتۈرۈشكە ئەرزىيدۇ. ئۇنىڭ «گۇ خۇڭمىڭنىڭ تەرجىمىھالى: چەت ئەلگە چوقۇنىدىغان جۇڭگونى ئۆزگەرتتى» ناملىق يېڭى ئەسىرى تارىخقا تولۇق ھۆرمەت قىلىش، چىنلىقنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە تىرىشىش ئاساسىدا، تەسەۋۋۇرنى مۇۋاپىق جارى قىلدۇرۇپ، مۇۋاپىق ئويدۇرمىنى ۋاستە قىلىپ، ئىخچام، ئەگرى- توقاي ۋەقەلىك، جانلىق، ئېسىل كۆرۈنۈشلەر ئارقىلىق، چىڭ سۇلالىسىنىڭ ئاخىرى، مىنگونىڭ باشلىرىدا بوران- چاپقۇنلارنى باشتىن كەچۈرگەن ئاشۇ ئالاھىدە يىللاردىكى جۇڭگو- غەرب مەدەنىيىتىنىڭ سوقۇلۇش، يېڭى- كونا مەدەنىيەت توقۇنۇشىنىڭ مەنزىرىسى نامايان قىلىنغان. باش پىرسۇناژ گۇ خۇڭمىڭنىڭ ئاجايىپ كەچۈرمىشلىرى ۋە روشەن خاسلىقىنى ئىپادىلىگەن. دەۋر ئۆزگىرىشى مەزگىلىدە، زىيالىيلارنىڭ مەدەنىيەت تەسەۋۋۇرى ۋە ھاياتلىق تاللىشىنى نامايان قىلىش بىلەن بىر ۋاقىتتا، كىشىلەرنىڭ زامانىۋى مىللىي دۆلەت قۇرۇش ئۈستىدە ئىزدىنىشى ۋە مۇلاھىزە يۈرگۈزۈشىگە ئىلھام بەرگەن. مەيلى ئىدىيەدە ياكى بەدىئىلىك جەھەتتە، بىر قەدەر يۇقىرى سەۋىيىگە يەتكەن.
ئۇزاقتىن بۇيان تەرجىمىھال ئەدەبىياتى ئىجادىيىتى بىلەن شۇغۇللىنىپ كەلگەن يازغۇچى بولۇش سۈپىتى بىلەن، جوڭ جاۋيۈن تەرجىمىھال ئەدەبىياتىنىڭ چىنلىقىنىڭ مۇھىم ئەھمىيىتىنى ناھايىتى ئوبدان بىلەتتى. ئۇ تارىخنىڭ چىنلىقىغا ھۆرمەت قىلىش پرىنسىپىغا ئىزچىل قاتتىق ئەمەل قىلىپ، ھۆججەت يېزىشتىن بۇرۇن ھەمىشە يېتەرلىك تارىخىي ماتېرىيال توپلاش ۋە رەتلەش خىزمەتلىرىنى ئىشلىگەن. تارىخى كىتاپلارغا نىسبەتەن ئەستايىدىل تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىپلا قالماي، مىش- مىش، ئەپقاشتى پاراڭلارنىمۇ قىلچە بىخەستەلىك قىلماي تەكشۈرۈپ، دەلىللىگەن.
 بەزى ئوبزورچىلار: «تەرجىمىھال ئەدەبىياتى بىلەن روماننىڭ ئەڭ ماھىيەتلىك پەرقى شۇكى، يازغۇچىلارنىڭ تەرجىمىھال ئەدەبىي ئىجادىيىتى بىلەن شۇغۇللىنىشتىكى مەقسىتى تېگى- تەكتىدىن ئېيتقاندا، ھەقىقىي تارىخىي شەخسلەرنى خاتىرىلەش ئۈچۈن. شۇڭا، تەرجىمىھال ئەدەبىياتى باشتىن- ئاخىر تارىخىي شەخسلەردىن ئايرىلالمايدۇ، ئۇ ۋەقە ھەتتا مۇھىتنىڭ ھەقىقىي تەسۋىرى، ئەگەر تەرجىمىھال باش پېرسوناژ ھەقىقىي مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇش ئارقا كۆرۈنۈشىدىن ئايرىلىپ قالسا، ھەقىقىي سەھنە يوق بولۇپ قالىدۇ» دەپ قارايدۇ. ئەمما، ئەمەلىيەتتە، ئىجادىيەت جەريانىدا ئاتالمىش «ھەقىقىي مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇش ئارقا كۆرۈنۈشى» نى نامايان قىلىش ناھايىتى تەس، قاتمۇ- قات تاغدەك دۆۋىلىنىپ كەتكەن، دېڭىزدەك ھەر خىل تارىخىي ۋەقەلەر، تارىخىي شەخسلەر ۋە تارىخىي مەنزىرىلەرنى پەرقلەندۈرۈش ھەم ئىنىقلاشتا ئىنچىكە بولۇشنى ئىشقا ئاشۇرۇش كېرەك. ئەگرى- توقاي يوللار بىلەن ھەق- ناھەقكە ھۆكۈم قىلىشنى ھەرگىزمۇ بىر كۈندىلا ۋۇجۇدقا چىقارغىلى بولمايدۇ، بەلكى ئۇزۇن يىللاردىن بۇيانقى تارىخىي بىلىملەرنىڭ توپلىنىشى ۋە ئېھتىياتچان، پۇختا تارىخىي ماتېرىياللارنى رەتلەش ئۇسۇلىنى ئىگىلەشكە توغرا كېلىدۇ. بۇ دەل جوڭ جاۋيۈننىڭ ئارتۇقچىلىقى ھەم ئەستايىدىللىقى.
تارىخ تەتقىقاتى ۋە شەخسلەر تەرجىمىھالى يېزىقچىلىقى بىلەن شۇغۇللانغان 20 نەچچە يىلدىن بۇيان، ئۇ ئىزچىل ئەستايىدىل ئوقۇتۇش پوزىتسىيىسىدە چىڭ تۇرۇپ، تەرجىمىھال باش قەھرىماننىڭ خەت- چەكلىرى، قول يازمىلىرى، ئارخىپ قاتارلىق ھۆججەت، رەسىم ۋە ئۈن- سىن ماتېرىياللىرىنى سەۋرچانلىق بىلەن توپلاپلا قالماي، سىرتقا چىقىپ تەكشۈرۈش، زىيارەت قىلىش ۋە سۆھبەتلىشىشكە بىرلەشتۈردى، كۆزىتىش تۇيغۇسى ئارقىلىق ھۆججەت- ماتېرىياللار، تارىخىي ماتېرىياللارنى ئىسپاتلاپ، پەرقلەندۈرۈش، سېلىشتۇرۇپ پىكىر يۈرگۈزۈش، ئىزدىنىشنى ئىلگىرى سۈرۈپ، دىيالېكتىك تەپەككۇر ئارقىلىق تەجرىبىلەرنى ھېس قىلىپ، مۇقىم، ساغلام بولغان يېزىقچىلىق ئىستىلىنى شەكىللەندۈردى.
ھالبۇكى، تەرجىمىھال ئەدەبىياتىنىڭ ئەڭ ماھىيەتلىك ئالاھىدىلىكى يەنىلا ئۇنىڭ «بەدىئىيلىك» گە ئىگە بولۇشىدا. بۇمۇ تەرجىمىھال ئەدەبىياتى بىلەن تارىخ تەتقىقاتىنىڭ تۈپتىن پەرقى. ئەگرى- توقاي، جانلىق ھېكايىلەرنى تۈزۈش، ئوبرازلىق شەخسلەرنى يارىتىش، مەنىسى مول مەنىۋى مەزمۇننى يەتكۈزۈش، تارىخىي تەپسىلاتلار ۋە ھەقىقىي تارىخىي كۆرۈنۈش بولسىلا كۇپايە قىلمايدۇ. بۇنىڭ ئۈچۈن، ئەدەبىي ئىپادىلەش ئۇسۇلى ۋە مۇۋاپىق بەدىئىي ئېستېتىك تەسەۋۋۇر بولۇش كېرەك. بۇ رومان بىلەن تەرجىمىھالنىڭ تەبىئىي ئالاقىسىنى يېقىنلاشتۇردى. «گۇ خۇڭمىڭنىڭ تەرجىمىھالى» ناھايىتى ياخشى ئاساستا تەرجىمىھال ۋە روماندىن ئىبارەت ئىككى ئالاھىدىلىكىنى بىرلەشتۈرۈپ، تارىخنىڭ چىنلىقىغا ھۆرمەت قىلىش ئاساسىدا، ئىمكانىيەتنىڭ بارىچە ئەمەلىيەتكە، ئوقۇرمەنلەرگە يېقىنلىشىپ، «ھەقىقىي» ۋە «چىرايلىق» بولۇشنى ئىشقا ئاشۇرۇپ، «تارىخىي» ۋە «ئەدەبىي خاراكتېر» نىڭ قوشۇلۇپ بىرلىشىشنى ئىشقا ئاشۇرغان.
راستىننى ئېيتقاندا گۇ خۇڭمىڭدىن ئىبارەت بۇ چىڭ سۇلالىسىنىڭ ئاخىرى، مىنگونىڭ باشلىرىدىكى «مەدەنىيەت تالانت ئىگىسى»، «خەلقارالىق چولپان» نى سۈرەتلەپ بېرىش ئاسان ئىش ئەمەس. ئۇ بىر «غەلىتە مىجەزلىك غەيرى  ئىنسان» ئۇنىڭ ھەممىگە تونۇشلۇق بولغان «كۆپ خوتۇنلۇق بولۇش نەزىرىيەسى» ۋە «شەكىللىك ۋە شەكىلسىز ئۆرۈمە چاچ» تەلىماتى يەنە ئاجايىپ «پۇتقا بولغان مەستانىلىقى» ۋە جاھىل مەدەنىيەت مۇتەئەسسىپلىك خارەكتىرى ئۇنىڭ ئۇلۇغلۇق بىلەن چاكىنىلىق، ئېغىر بېسىقلىق بىلەن يۈزەكىلىك، زىددىيەت ۋە مۇرەككەپلىك بىرلەشكەن خارەكتىرىنى ياراتقان. بۇنداق بىر شەخسىنى تەسىۋىرلەش بايان قىلغۇچىلارغا نىسبەتەن خېلىلا قىيىن تەلەپلەرنى قويىدۇ. بۇ بايان قىلغۇچىدا مول بولغان شەرق ۋە غەرب بىلىملىرىگە ئىگە بولۇشى، كەڭ مەدەنىيەت نەزەر دائىرىسى بولۇشتىن سىرت، ئوبيېكتىپ، مۇستەقىل تارىخىي پوزىتسىيە ۋە ئېھتىياتچانلىق بىلەن كۆزىتىدىغان ھاياتلىق قىممەت قارىشى، يەنە خېلى يۇقىرى بەدىئىي ئېستېتىك ئىجادىيەت ئىقتىدارىنى ئىگىلىگەندىلا، تەرجىمھال ئەسەرلىرىنىڭ ۋەقەلىكى تولۇپ، مول بولۇشىغا، پېرسوناژلار ھەقىقىي ھەم جانلىق، كەيپىياتى مۇۋاپىق ھەم چوڭقۇر بولۇشىغا كاپالەتلىك قىلغىلى بولىدۇ.
جوڭ جاۋيۈن ھېكايىدىن تولۇق پايدىلىنىپ ئومۇمىي بايان قىلىش نۇقتىسىدىن ئومۇمىي ۋەزىيەتنى كونترول قىلىپ، چوڭقۇر ۋە توغرا، ئەمەلىي ئۇسلۇبنى مۇۋاپىق جارى قىلدۇرۇپ، رىتىمنى تەڭشەپ، بەس- بەستە ئېلىپ بېرىلىدىغان سەرخىل مۇنازىرە، بېرىش- كېلىش قىلىدىغان ئىجتىمائىي پائالىيەت ئارقىلىق، مەدەنىيەت تارقىتىش ھەتتا بەزى مۇۋاپىق توقۇلما ئارقىلىق، تارىخنىڭ ئەھۋالىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈپ، شەخسلەرنىڭ خاراكتېرىنى بېيىتىپ، ئېستېتىك تەسىرات ئارقىلىق ئوقۇشنىڭ ئۈنۈمىنى ئاشۇرۇپ، ئوقۇرمەنلەرگە ستېرېئولۇق، مۇرەككەپ، زىددىيەت ۋە ئۇنىۋېرسال بولغان گۇ خۇڭمىڭنى مۇۋەپپەقىيەتلىك نامايان قىلدى.
ئەلۋەتتە، پۇختا تارىخىي ئىمتىھان ۋە مول بەدىئىي تەسەۋۋۇرغا ئىگە بىر ئەسەر ئەڭ كۆپ بولغاندا بىر لاياقەتلىك تەرجىمىھال ئەدەبىياتى ئەسىرى ھېسابلىنىدۇ. «گۇ خۇڭمىڭنىڭ تەرجىمىھالى» دا چىڭ سۇلالىسىنىڭ ئاخىرى، مىنگونىڭ باشلىرىدا ئىجتىمائىي مەدەنىيەتنىڭ پۈتۈن مەنزىرىسى ۋە پېرسوناژ خاراكتېرى ھەمىشە نامايان قىلىنىپ ۋە ئاددىي سۈرەتلەپ بېرىلمەستىن، بەلكى مۇستەقىل پىكىر يۈرگۈزۈش ۋە ئاقىلانە ھۆكۈم چىقىرىلىپ، جۇڭگو ئەنەنىۋى مەدەنىيىتىنىڭ مۇنەۋۋەر جەۋھىرىنى ئەۋج ئالدۇرۇش بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئۇنىڭ ئىچىدىكى مۇستەبىت مۇتەئەسسىپلەرگە قارىتىلغان نادانلىق ئۈستىدە چوڭقۇر ئويلىنىش؛ غەرب مەدەنىيىتى قوراللىرىنىڭ ئىدراكىنى كۆزىتىپ ۋە تەنقىد قىلىپ، ھوقۇق ۋە مەنپەئەتنى كۈچەيتكەندە، ئۇنىڭ ئىلىم- پەن روھىنى تەكىتلەش، خاسلىقنى تەرغىپ قىلىشنىڭ ئىلغار ئەھمىيىتىنى تولۇق مۇئەييەنلەشتۈرۈشنى ئۇنتۇپ قالماسلىق كېرەك.
 جوڭ جاۋيۈن گۇ خۇڭمىڭ ۋە ئۇنىڭ ھاياتىنى يەتكۈزۈش ئارقىلىق، شەرق مەدەنىيىتى، يېڭى مەدەنىيەت ۋە زامانىۋى مىللىي دۆلەتنىڭ تەرەققىياتى قاتارلىق زور مەسىلىلەر ئۈستىدە ئىزدەندى ھەم پىكىر يۈرگۈزدى. شۇنداقلا، يېڭى ئەسىردىكى كۈندىن ـ كۈنگە دۇنياغا يۈزلەنگەن يەندى- خۇاڭدى ئەۋلادلىرى ئۈچۈن، دۆلەتنىڭ تەرەققىياتىنى قانداق قولغا كەلتۈرۈش، مەدەنىيەت ئىشەنچىدە چىڭ تۇرۇپ، غەرب دۇنياسىنىڭ ھۆرمىتىگە ئېرىشىش ئۈچۈن نۇرغۇن پايدىلىنىش ماتىرىياللىرى ۋە ئۆرنەك بىلەن تەمىنلىدى.
 

[an error occurred while processing this directive]
[an error occurred while processing this directive]
[an error occurred while processing this directive]
نادىر ناخشا – مۇزىكىلار
تور بېتىمىزدىكى يېڭىلىقلار
2018-يىلى 1-ئاي
2018-يىلى 2-ئاي
2017-يىلى 11-ئاي
2017-يىلى 12-ئاي
2018-يىلى 3-ئاي
رادىيو دىراممىسى
بۇ بەتنىڭ نەشىر ھوقۇقى شىنجاڭ خەلق رادىيو ئىستانسىسىغا تەۋە
ئالاقىلىشىش نومۇرى: 2571553، 2578492
ئادرىسىمىز: ئۈرۈمچى شەھىرى ئىتتىپاق يولى 830- نومۇر شىنجاڭ خەلق رادىيو ئسىتانسىسى تور مەركىزى