قىزىق نوقتا خەۋەرلىرى

جۇڭگولۇقلارنىڭ ئۆز گۈزەللىكىنى نامايەن قىلىش

2018-10-16 13:01:47     مەنبەسى: شىنجاڭ خەلق رادىيو ئىستانسىسى   

مېھمانخانا ئۆيدە جياڭ جياچياڭ بىر تەرەپتىن پىئانىنو چېلىپ، بىر تەرەپتىن بىر ياشقا نەزمىنامە ئىچىدىكى «گۇەن جۈ» نى ئېيتىشىغا يېتەكچىلىك قىلىۋاتاتتى. «سىز بىر قەدىمكى ياشنىڭ ساھىبجامال قىزنى قوغلىشىش چاغدىكى مۇھەببەت، ئىنتىلىش ھېسسىياتىنى ھېس قىلىپ، جىڭجۈي تىياتىرىدىكى ئوغۇللارنىڭ ئوبرازى ۋە ھېسسىياتىنى ئۆرنەك قىلىشىڭىز كېرەك» دېگەچ ئورنىدىن تۇرۇپ، يەلپۈگۈچنى ئېلىپ مېھمانخانىدا جىڭجۈي تىياتىرىدىكى ئوغۇل بالىنىڭ سەھنە قەدىمىنى ماڭدى...... ئۇنىڭ قەدەملىرىدىن ھىچكىم ئۇنى 83 ياش دېمەيتتى.

80 دىن ئاشقان بۇ پېشقەدەم سەنئەتكار بىر ئۆمۈر ناخشا ئېيتىپ، جۇڭگونىڭ مۇزىكا سەنىتىگە بولغان ئىنتىلىشىدىن زادىلا ۋاز كەچمىدى. ئالدىنقى ئايدا ئۇ تەكلىپكە بىنائەن جۇڭگو ناخشا بايرىمى مۇتەخەسسىسلەر كومىتېتىنىڭ پەخرىي رەئىسى بولدى. تەكلىپ قىلىش مۇراسىمدا سۆز قىلغاندا، ئۇ يەنىلا «جۇڭگونىڭ مىللىي ناخشىسى چوقۇم ئۆزىنىڭ ئۇسلۇبىنى يارىتىشى، جۇڭگولۇقلارنىڭ گۈزەللىكىنى نامايەن قىلىشى كېرەك» دېگەننى ئۇنۇتمىدى.

ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 70- يىللىرىنىڭ بېشىدا، شادىيانە، يېقىملىق، مىللىي پۇرۇقى قويۇق بولغان «بىر ئەپكەش چاينى كۆتۈرۈپ بېيجىڭغا بېرىش» ناملىق ناخشا چاڭجياڭنىڭ جەنۇبى ۋە شىمالىغا تارالدى، شۇنداقلا مىليونلىغان ئاڭلىغۇچىلارغا جياڭ جياچياڭنىڭ نامىنى تونۇتتى. «خەلق مۇزىكىسى» ژۇرنىلى تەھرىراتى ئۇيۇشتۇرغان باھالاشتا ئۇ «يېڭى جۇڭگودىكى ئون داڭلىق يۇقىرى ئاۋازلىق ئەر ناخشىچى» بولۇپ تاللاندى.

جياڭ جياچياڭ جېجياڭ ئۆلكىسىنىڭ ۋېنجۇ شەھىرىدىكى رۈيئەندە تۇغۇلغان. ئۇ مۇزىكىغا تۇغما سەزگۈر بولۇپ، يۇرتىدىكى تاغ ناخشىسى، كىچىك كۈي، بېلىقچىلىق ناخشىسى، دۇمباق مۇزىكىسى، ھەتتا سودىگەرلەرنىڭ نەرسە ساتقاندىكى توۋلاش ئازالىرىمۇ ئۇنىڭغا شۇنچە يېقىملىق ئاڭلىناتتى ھەمدە «قۇلاق» قا كىرىۋېرىپ ياد بولۇپ كەتكەن ئىدى. بۇلارمۇ ئۇنىڭ ئەڭ دەسلەپكى مۇزىكا ئوزۇقلۇقى ھېسابلىناتتى. كەسپىي ناخشىچى بولغاندىن كېيىن، كىشىگە ھۇزۇر بېغىشلايدىغان خەلق ناخشىلىرىدىن باشقا، ئۇ جۇڭگونىڭ كىلاسسىك شېئىرلىرىنى ئورۇنلاشقا ئالاھىدە قىزىقىپ، 50 يىل قېتىرقىنىپ تەتقىق قىلىپ، «جۇڭگونىڭ كىلاسسىك شېئىرلىرىنى ئورۇنلاشتىكى تۇنجى كىشى» دەپ تەرىپلەندى.

قانچە مىللىيچە بولسا، شۇنچە دۇنيانىڭ بولىدۇ. جياڭ جياچياڭ ئىزچىل ھالدا جۇڭگو ناخشىچىلىرى چوقۇم ئۆزىنىڭ ناخشىسىنى ئېيتىشى كېرەك، دەپ قاراپ كەلدى. ھالبۇكى 60- يىللاردىن بۇيان، كەسپىي ناخشىچىلار يالغۇز كىشىلىك ناخشا كېچىلىكى ئۆتكۈزسە، غەرب ئەللىرىنىڭ ناخشىسى ئاساسلىق ئورۇننى ئىگىلەپ، جۇڭگونىڭ يەرلىك ناخشىلىرى يوق دېيەرلىك بولۇپ قالدى، بۇ ئەھۋال ئۇنىڭغا «كۈچلۈك» تەسىر قىلدى. شۇنىڭدىن ئېتىبارەن، ئۇ جۇڭگونىڭ كلاسسىك شېئىرلىرىنى تەتقىق قىلىشقا باشلاپ، ئۇنىڭ بىلەن ئۈزۈلمەس رىشتە باغلىدى.

جۇڭگونىڭ كلاسسىك شېئىرلىرىنىڭ مەزمۇنى مول ۋە چوڭقۇر، سان- ساناقسىز بولۇپ، نەزمىنامىدىن ۋېي، جىن سۇلالىلىرىغىچە بولغان قەدىمىي شېئىرلارغىچە، تاڭ، سۇڭ شېئىرلىرىدىن، چىڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى مۇھەببەت ناخشىلىرىغىچە، نۇرغۇن نادىر ئەسەرلەر بارلىققا كەلگەن. نۇرغۇن ئەسەرلەرنى ئەينى ۋاقىتتا ناخشا قىلىپ ئېيتىشقا بولاتتى، پەقەت كېيىن ئاھاڭى بارا- بارا يوقىلىپ كېتىپ، شېئىرلار بارا- بارا مۇزىكا بىلەن ئايرىلىپ، مۇستەقىل ھالدا ئەدەبىياتقا ئايلىنىپ قالغان ئىدى. ھازىرقى كىشىلەر كىلاسسىك شېئىرلارنى ئېيتىشتا، ئالدى بىلەن دۇچ كېلىدىغان قىيىن مەسىلە شۇكى، تەييار ناخشا نوتىسى يوق. جياڭ جياچياڭ مۇتەخەسىسلەردىن مەسلىھەت سوراپ، قەدىمكى قالۇن نوتىسىدىن دېڭىزدىن يىڭنە ئىزدىگەنگە ئوخشاش قېزىپ، «بارماق نوتىسى» نى تەرجىمە قىلىپ رەتلەپ ۋە پىششىقلاپ ئىشلەپ، ھازىرقى ناخشا ئېيتىشقا ماس كېلىدىغان ئاددىي نوتىغا ئايلاندۇردى. يەنى بۇ «داپۇ نوتىسى» دەپ ئاتالدى. كېيىن يەنە مەخسۇس كومپوزىتور تەكلىپ قىلىپ، قەدىمقى قالۇن مۇزىكىسىنىڭ ئۇسلۇبىغا ئاساسەن كلاسسىك شېئىرغا مۇزىكا ئىشلەتتى. ئۇ يەنە «بىر ئەۋلاد شېئىر پىشۋاسى» شيا چېڭتاۋ ئەپەندى قاتارلىق كۆپچىلىكتىن تەلىم ئېلىپ، قېينئاتىسى جىن سوڭنەي بىلەن بىرگە نەۋرە ئىنىسى، سەنئەت پېشىۋاسى چى گوڭ ئەپەندىنى زىيارەت قىلىپ، ئۇنىڭ كىلاسسىك شېئىرلارنىڭ ئاھاڭ چۈشەندۈرۈشىنى ئاڭلىدى. ئەجىرنىڭ تېگى ئالتۇن. 50 نەچچە يىلدىن بۇيان، جياڭ جياچياڭ تاماشىبىنلار ئۈچۈن «گۇەنجۈ»، «فېڭچياۋ كۆۋرۈكىدىكى كېچىلىك سەپەر»، «خۇاڭخى راۋىقىدا مېڭ خاۋرەننى گۇئاڭلىڭغا ئۇزۇتۇش»، «سۇ كۈيى» قاتارلىق 200 نەچچە قەدىمىي شېئىرىي ناخشىلىرىنى ئېيتىپ، ئۆزگىچە ئالاھىدىلىكنى ياراتتى.

جياڭ جياچياڭ مۇنداق دېدى: «بىز يالغۇز ئۆزىمىزنىڭ ناخشىسىنى ئېيتىپلا قالماي، بەلكى جۇڭگولۇقلارنىڭ ئۆزىگە خاس گۈزەللىكىنىمۇ ئېيتىشىمىز كېرەك». 50- يىللارنىڭ باشلىرىدىكى «يەرلىك بىلەن چەت ئەل ئوتتۇرىسىدىكى كۈرەش» تە، ئۇ جۇڭگوچە ناخشا ئېقىمىنى بەرپا قىلىپ ۋە ئۇنى راۋاجلاندۇرۇپ، جۇڭگونىڭ ناخشا سەنىتىنى دۇنياغا يۈزلەندۈرۈشنى تەشەببۇس قىلدى. ئۇ مۇنداق دېدى: «ناخشا ئېيتىش بىر تىل سەنىتى. ناخشا سەنىتىنىڭ گۈزەللىكى سېلىشتۇرما ئارقىلىق يەنى يۇقىرى- تۆۋەن، كۈچلۈك- ئاجىز، ئەگرى- تۈز، ئوچۇق- يوشۇرۇن، ئېگىز- پەس قاتارلىقلارنى سېلىشتۇرۇشتىن بارلىققا كەلگەن. ھازىرقى زامان خەنزۇ تىلىدىكى بىرىنچى، ئىككىنچى، ئۈچۈنكى، تۆتىنچى توننىڭ ئاھاڭ گۈزەللىكى ۋە 13 قاپىيە ئاھاڭىنىڭ گۈزەللىكى بىلەن ناخشا جەريانىدىكى ئۈستىگە ئېلىش، ئايلاندۇرۇش، بىرىكتۈرۈش ئۆز ئارا بىرلەشتۈرۈلۈپ، جۇڭگونىڭ ناخشا سەنىتىنىڭ ئۆزگىچە رېتىم گۈزەللىكى بارلىققا كەلگەن».

جياڭ جياچياڭ مۇنداق دېدى: «قەدىمكى شېئىرلارنىڭ تىلى گۈزەل بولۇپلا قالماي، ئاھاڭى يېقىملىق بولۇپ، ناخشا سەنئىتىنىڭ مەزمۇنى بار، روھنىڭ چوڭقۇر قاتلىمىدىكى ئەڭ گۈزەل نەرسىلەرنى ئېيتىپ چىققاندىلا ئادەمنى تەسىرلەندۈرگىلى بولىدۇ. مەن شېئىردىكى ئوبراز، ناخشا ئۇسلۇبىدىكى ئۆزگىرىش ۋە ھەر خىل ئويۇن قويۇش ئۇسۇللىرىنى ئۆمۈرلۈك تېما قىلىپ تەتقىق قىلدىم، ئۇلار مېنىڭ ناخشا ئېيتىشىمغا كەڭ تەسىر كۆرسەتتى». «جۇڭگوچە پۇراق» چىقىرىش ئۈچۈن، ئۇ يەنە جىڭجۈي تىياتىرى، خېبېي باڭزى، شەندۇڭنىڭ لۈجۈي تىياتىرى، بېيجىڭنىڭ تەڭكەش قىلىپ ھېكايە ئېيتىش سەنئىتى، بېيجىڭ داگۇ ئەلنەغمىسى، خېنەن جۇيزى قاتارلىق ئاچا- سىڭىل سەنئەت تۈرلىرىنى ئۆگىنىشكە قاتناشتى ھەمدە جېجياڭ ئۆلكىلىك تىياتىر ئۆمىكىدە بىر يىل پراكتىكا قىلىپ، «چاۋياڭگۇ» ناملىق ۋۇجۈ تياتېرىدىكى 1- نومۇرلۇق ئەر پېرسۇنازنىڭ رولىنى ئالدى. دەل مۇشۇنداق كەڭ ۋە پۇختا ئۆگىنىش، ئۇنىڭ مول- ھوسۇل ئېلىشىغا ئۇل سالدى. «ھەر بىر سۆزگە ھاياتلىق ئاتا قىلىش كېرەك. بۇنداق ئېيتقان ناخشا ھەرگىز ئوخشىمايدۇ. مېنىڭ ناخشا ئېيتىشىم ئۆزگىچە ئالاھىدىلىككە ئىگە. بىرىنچىدىن، گەپ ئېنىق، ئىككىنچىدىن، ئادەمگە ناھايىتى زوق بېغىشلايمەن، مانا بۇ مەدەنىيەتنىڭ ئىپادىسى». 1979- يىلى داڭلىق ئىسكىرىپكىچى مەنۇخېن تۇنجى قېتىم جۇڭگوغا زىيارەتكە كەلگەندە، جياڭ جياچياڭ ئۇنىڭغا «بېلىقچى ناخشىسى ئاھاڭى» ۋە «بويا ئاسما مەزگىلى» دېگەن ناخشىنى ئېيتىپ بەردى. مەنۇخېن ئاڭلاپ بولغاندىن كېيىن باش مالتىغىنى چىقىرىپ: «ھەقىقەتەن جۇڭگو پۇرىقى بار ئىكەن» دېگەن ئىدى. 1988- يىلى ئەر يۇقىرى ئاۋازلىق ناخشىچى دومىنگو جۇڭگودا زىيارەتتە بولغاندا، جۇڭگولۇق ناخشىچىلار بىلەن پىكىر ئالماشتۇرۇپ، جياڭ جياچياڭنىڭ ئېيتقان جۇڭگو خەلق ناخشىلىرىنى ئاڭلاپ، ئۇنىڭ گېرمانىيەدە «گېرمانىيە ئېقىمى» ئاۋاز چىقىرىش ئۇسلۇبىنى ئۆگەنگەن بولۇشى مۇمكىن، دەپ گۇمانلانغان. بۇنىڭدىن سەنئەتنىڭ ھەممىسىنىڭ تۇتاش ئىكەنلىكىنى كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇ.

يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، يېشىنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ جياڭ جياچياڭنىڭ سەھنىدە ناخشا ئېيتىشى ئازايغان بولسىمۇ ئەمما ئوقۇتۇش پائالىيىتى كۆپەيدى. جۇڭگو مۇزىكا شۆيۈەنى، مەركىزىي مۇزىكا شۆيۈەنى، شاڭخەي مۇزىكا شۆيۈەنى، تيەنجىن مۇزىكا شۆيۈەنى، جۇڭگو ئەلنەغمە شۆيۈەنى، دۆلەت چوڭ تىياتىرخانىسى، جۇڭگو سەنەت تەتقىقات يۇرتى قاتارلىق يەرلەردە لېكسىيە سۆزلىگەندىن سىرت، يەنە «دىپلوم بېرىلمەيدىغان بىر قانچە ئاسپىرانت» نى يېتەكلىدى. ئوقۇغۇچىلار ئاۋاز چىقىرىش، ناخشا ئېيتىش ئۇسۇلىنى ئۆگىنىپلا قالماي، كلاسسىك ئەدەبىياتتىن تەربىيەلىنىشنى كۈچەيتتى. بۇ، باشقا ناخشىلارنى ئېيتىشقا نىسبەتەن كەم ئۇچرايدىغان چېنىقىش پۇرسىتى ھېسابلىنىدۇ.

جياڭ جياچياڭ، ئۆمرىدە بىرلا ئىشنى قىلغانلىقى يەنە ناخشا ئېيتقانلىقى، ھازىر ياشىنىپ قالغان بولسىمۇ، ئەمما بىر ئۆمۈر ناخشا ئېيتىشتىن توپلانغان تەجرىبىلەرنى بىكاردىن- بىكار ئىسراپ قىلىشقا بولمايدىغانلىقى، ياشلار ئۆگىنىشنى خالىسا، ئايىماي ئۆگىتىدىغانلىقىنى ئېيتتى. ئۇ: «تېخىمۇ كۆپ ياشلارنىڭ جۇڭخۇا مىللىتىنىڭ ناخشا سەنىتىنى قېتىرقىنىپ تەتقىق قىلىپ، جۇڭگو ناخشىلىرىنى خاسلىققا ئىگە قىلىپ، پۇراق چىقىرىپ، جۇڭگولۇقلارنىڭ ئۆز گۈزەللىكىنى نامايەن قىلىشىنى ئۈمىد قىلىمەن» دېدى.

[an error occurred while processing this directive]
[an error occurred while processing this directive]
[an error occurred while processing this directive]
نادىر ناخشا – مۇزىكىلار
تور بېتىمىزدىكى يېڭىلىقلار
2018-يىلى 1-ئاي
2018-يىلى 2-ئاي
2017-يىلى 11-ئاي
2017-يىلى 12-ئاي
2018-يىلى 3-ئاي
رادىيو دىراممىسى
بۇ بەتنىڭ نەشىر ھوقۇقى شىنجاڭ خەلق رادىيو ئىستانسىسىغا تەۋە
ئالاقىلىشىش نومۇرى: 2571553، 2578492
ئادرىسىمىز: ئۈرۈمچى شەھىرى ئىتتىپاق يولى 830- نومۇر شىنجاڭ خەلق رادىيو ئسىتانسىسى تور مەركىزى