قىزىق نوقتا خەۋەرلىرى

دۇنياغا مەشھۇر ئەسەرلەرنى قېزىش

2018-11-26 19:05:29     مەنبەسى: شىنجاڭ خەلق رادىيو ئىستانسىسى   

پروست «سۇغا ئوخشاش يىللارنى ئەسلەش» ناملىق قېلىن بىر نەچچە كىتابنى گاستونغا قالدۇرۇپ قويغانىدى، ئۇ بۇ ياش نەشرىياتچى بىلەن گەرچە ئانچە بەك تونۇشۇپ كەتمىسىمۇ، ئۇنىڭغا بەك ئىشىنەتتى. گاستون «يېڭى فىرانسىيە ژۇرنىلى» غا ۋەكىللىك قىلىدۇ. ئۇنىڭ ئەتراپىغا گېيت باشچىلىقىدىكى بىر توپ زىيالىيلار توپلاشقان.
ئۇلار بۇ قوليازمىنى ئوقۇشقا باشلىدى. ئەمما ئۇلارنىڭ بۇ قوليازمىغا بەرگەن باھاسى ئانچە يۇقىرى ئەمەس ئىدى. «ئۇنىڭ ئىچىدىكىنىڭ ھەممىسى بىز ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى كىنەز خانىم ئۈچۈن يېزىلغان قوليازمىلار ئىكەن». گېيتنىڭ ئۇنىڭغا ئانچە قىزىقىپ كەتمىگەنلىكى ئېنىق ئىدى، بۇنىڭ بىلەن ئۇ كىتاب ئورىگىنالىنى يازغۇچىنىڭ ئۆزىگە قايتۇرۇپ بەردى.
بۇنىڭ بىلەن ئۆز ئەسىرىنىڭ قىممىتىگە ئىشىنىدىغان پروست ئۆزى پۇل چىقىرىپ نەشر قىلىشنى قارار قىلدى. ئىقتىساد جەھەتتىكى خەۋپ-خەتەرنى بەرىبىر يازغۇچى ئۆزى ئۈستىگە ئالىدىغان بولغاچقا، نەشرىياتچى بۇ قېلىن كىتابنى ئوقۇمايلا، توختامغا ئىمزا قويدى. ئويلىمىغان يەردىن، كىتابنىڭ بىرىنچى قىسمى «سىۋەنجيا تەرەپتە» نەشر قىلىنغاندىن كېيىن، جەمئىيەتتە كۈچلۈك ئىنكاس قوزغىدى. كىشىنى ئەڭ ھەيران قالدۇرىدىغان ئوبزور «يېڭى فرانسىيە ژۇرنىلى» دا ئېلان قىلىنغانلىقتىن، گېيت ئىلگىرى يېنىكلىك بىلەن بىر تەرەپ قىلغان بۇ كىتابنى قايتا ئوقۇدى ھەمدە پروستقا يازغان خېتىدە: «بۇ كىتابنى رەت قىلىش ئۆمرۈمدە ئەڭ پۇشايمان قىلىدىغان ئىشىم ۋە كىشىنى خىجالەتكە قويىدىغان بىر ئىش»، دەپ ئۇنىڭدىن كەچۈرۈم سورىدى.
قۇتقۇزۇشنىڭ ئېغىر ۋەزىپىسى گاستوننىڭ زىممىسىگە چۈشكەنىدى. ئۇ پروست بىلەن ئەسلىدىكى نەشرىياتچىنى توختامنى بىكار قىلىشقا قايىل قىلدى. ئىككى نەشرىياتچى بۇ توغرىسىدىكى سۆھبىتىنى باشلىدى: «گاستون ئامباردىكى ‹سىۋەنجيا تەرەپتە› نى يۇقىرى باھادا سېتىۋېلىپ، ئەسلىدىكى مۇقاۋىنى يىرتىپ تاشلاپ، ئۆزىنىڭ نەشىرىياتى ئىشلىگەن يېڭى مۇقاۋىنى ئالماشتۇرماقچى بولدى، ئۇ دائىم كونا نۇسخىسىنى بىر قېتىمدىلا يوقىتىۋېتىشنى ئويلايدۇ، چۈنكى بۇ دائىم ئۇنىڭغا ئەينى چاغدىكى خاتالىقنى ئەسلىتىدۇ».
گەرچە كۆزگە كۆرۈنگەن نەشرىياتچىلارنىڭ ھەممىسى سەزگۈر «پۇراش» سېزىمىگە ۋە راست-يالغاننى ئايرىش ئىقتىدارىغا ئىگە بولسىمۇ، ئەمما ئۇلار يەنە بەزى مۇنەۋۋەر ئەسەرلەرنى قاراپ تۇرۇپ كەتكۈزۈپ قويىدۇ. نەشر قىلغۇچىلارنىڭ تەرجىمىھالىنى ئوقۇغىنىمىزدا، بەزى «توردىن چۈشۈپ قالغان بېلىق» لارنىڭ ئۇلارنىڭ ئۆمۈرلۈك ئەپسۇسلىنىدىغان ئىشى بولۇپ قالغانلىقىنى بايقايمىز.
شۇڭا، فرانسىيەدىكى ئەڭ ئۇلۇغ نەشرىياتچى گاستون: «بۇ كەسىپ بىلەن 40 يىل شۇغۇللانغاندىن كېيىن، سىزگە پەقەت بىرلا ئىشنى ئېيتىپ بېرەلەيمەنكى، ئۇ بولسىمۇ بىز بىر كىتابنىڭ تەقدىرىنى مەڭگۈ ئالدىن بىلەلمەيمىز»، دېگەن.
 نادىر ئەسەرلەرنىڭ كۆپ ھاللاردا تەقدىرى «نەس باسقان بولىدۇ». «سۇدەك يىللارنى ئەسلەش» ناملىق ئەسەردە خەتنىڭ يېزىلىشى بەك چوڭ، قالايمىقان بولۇپلا قالماي، چۈشىنىش تەس بولغان ھەرپ-بەلگىلەر كۆپ بولغاچقا، نەشرىياتچى تەرىپىدىن رەت قىلىنغانىدى. پاستيېرناك «زىۋاگو دوختۇرى» نىڭ قوليازمىسىنى «يېڭى دۇنيا» تەھرىر بۆلۈمىگە ئەۋەتىپ، ئۇنىڭ مەملىكەت ئىچىدە ئېلان قىلىنىشىنى ئۈمىد قىلغان بولسىمۇ، ئەمما قايتۇرۇۋېتىلگەن ۋە قاتتىق تەنقىدكە قالغانىدى. كېيىن بۇ ئەسەرلەر گەرچە چوڭ مۇكاپاتقا ئېرىشكەن بولسىمۇ، ئاغزى- ئاغزىغا تەگمەي سۆزلەيدىغان ۋە ماختاش سۆزلىرىنى قىلىدىغان باھالىغۇچىلارنىڭمۇ بۇ ئەسەرلەرنى ھەقىقىي تۈردە ئوقۇپ چۈشىنەلىشى ناتايىن. 
شۇڭا، بىر كىتابنىڭ ئىستىقبالى نەشرىياتچىنىڭ ئۆتكۈر كۆزىنىڭ بار-يوقلۇقىغا زور دەرىجىدە باغلىق. گۇنتېر گىراسنىڭ ئەسەرلىرىمۇ ئىلگىرى نەشرىياتچى تەرىپىدىن ئېتىراپ قىلىنمىغانىدى. ساز ترىلوگىيەسىنىڭ ئىككىنچىسى «مۈشۈك بىلەن چاشقان» گەرچە «قاڭالتىر دۇمباق» بىلەن تومۇرداش بولسىمۇ، ئەمما ئىككىسى بايان قىلغان ھېكايە پۈتۈنلەي ئوخشىمايدۇ. «مۈشۈك بىلەن چاشقان» گېرمانىيەنىڭ «ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى» ئارقا كۆرۈنۈش قىلىنغان ياشلىقتىكى «ئاسىيلىق قىلىش» ھېكايىسىگە ئوخشاپ كەتسىمۇ، ئەمما ئۇنىڭدا ساز ترىلوگىيەسىنىڭ تارىخى بايان قىلىنمىغان.
 ئەسەر نەشىردىن چىققاندىن كېيىن، گىلايس ۋاس زىزېل «ئەڭ ناچار شەھۋانىي يازغۇچى» دەپ ئەيىبلىدى. ئۇ «ئەخلاق جەھەتتە بالىلار ۋە ياش-ئۆسمۈرلەرنى زەھەرلىدى»، دەپ قارالغانلىىقتىن،  ئالاقىدار تارماقلار «مۈشۈك بىلەن چاشقان» نى چەكلەنگەن كىتاب قاتارىغا كىرگۈزۈشنى تەلەپ قىلدى. نەشرىياتچى ئورۇن دەرھال بۇنىڭغا قارىتا خەت يېزىپ، بۇ ئەسەرنى چەكلەنگەن كىتاب قاتارىغا كىرگۈزمەسلىكنى تەلەپ قىلدى، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، تۈرلۈك مۇتەخەسسىسلەرنى تەشكىللەپ گىلايس ۋاس زىزېلنىڭ بارلىق ئەسەرلىرىگە قارىتا باھالاپ بېكىتىش ئېلىپ بېرىش ھەمدە باھالاش نەتىجىسىنى ئالاقىدار تارماقلارغا يوللاشنى تەلەپ قىلدى.
چەكلەنگەن كىتاب قاتارىغا كىرگۈزمەسلىك ئىلتىماسى رەت قىلىنغاندىن كېيىن، چىئېر بىلەن گىلايس ۋاس زىزېل بۇ توغرۇلۇق سوتقا چىقتى. سوت مەھكىمىسى چىئېرنىڭ «ئەدەبىي تەنقىدكە دائىر پائالىيەتلەردىن باشقا سورۇنلاردا، گىلايس ۋاس زىزېلنى «شەھۋانىي يازغۇچى» دەپ ئاتىشىنى چەكلەش توغرىسىدا ئاخىرقى كېسىم چىقاردى. ئىلگىرى «ياش-ئۆسمۈرلەرنى زەھەرلىگەن» دەپ ئەيىبلەنگەن بۇ ئەسەر ھازىر گېرمانىيەدىكى ئوتتۇرا مەكتەپلەرنىڭ تاللاپ ئۆگىنىدىغان دەرسلىكى قاتارىغا كىرگۈزۈلدى.
 بىر كىتابنىڭ تەقدىرى ئەنە شۇنداق ئوڭايسىزلىققا تولغان بولۇپلا قالماي، يەنە ئالدىن پەرەز قىلغىلى بولمايدۇ. چوڭ يازغۇچى ۋە ئۇلۇغ ئەسەرلەر بىلەن تاسادىپىي ئۇچرىشىپ قېلىش كىشىنى «تاڭ قالغانلىقتىن، شىرەگە بىرنى ئۇرۇۋېتىش» دېگەندەك ھېسىياتقا كەلتۈرۈپ قويىدۇ.
گاستوننى تونۇيدىغان كىشىلەر ئۇنىڭ پروست بىلەن تۇنجى قېتىملىق ئۇچرىشىشىنى مۇنداق تەسۋىرلىگەنىدى: «بايېرۋېيىلنىڭ ياز كۈنلىرىدە، گاستون پىيادە مېڭىپ كېلىۋاتقان بىر ئادەمنى يىراقتىن كۆرىدۇ، ئۇنىڭ يۈرۈش-تۇرۇشى ئانچە رەتلىك بولمىسىمۇ، ئەمما گاستونغا ناھايىتى ئوماق تۇيغۇ بېرىدۇ. كىيىملىرىنىڭ تۈگمىسىمۇ رەتلىك ئىتىلمىگەن، بېشىغا كونا چىغ قالپاق كىيىۋالغان، رەڭگى ئۆڭۈپ كەتكەن ئايىقىغا توپا قونۇپ كەتكەن بۇ ئادەم گاستوننى كەچلىك زىياپەتكە قاتنىشىشقا تەكلىپ قىلىدۇ».ئەينى چاغدا، مارسېل. پروست دېگەن بۇ كىشى تېخى يازغۇچىلىق ھاياتىنى باشلىمىغانىدى.

[an error occurred while processing this directive]
[an error occurred while processing this directive]
[an error occurred while processing this directive]
نادىر ناخشا – مۇزىكىلار
تور بېتىمىزدىكى يېڭىلىقلار
رادىيو دىراممىسى
بۇ بەتنىڭ نەشىر ھوقۇقى شىنجاڭ رادىيو - تېلېۋېزىيە ئىستانسىسى
ئالاقىلىشىش نومۇرى: 2571553، 2578492
ئادرىسىمىز: ئۈرۈمچى شەھىرى ئىتتىپاق يولى 830- نومۇر شىنجاڭ رادىيو - تېلېۋېزىيە ئىستانسىسى تور مەركىزى