قىزىق نوقتا خەۋەرلىرى

ئۇنتۇلغۇسىز كۆرگەزمە

2018-12-17 17:22:25     مەنبەسى: شىنجاڭ خەلق رادىيو ئىستانسىسى   

يەن يەن

 ئەدەبىي ژۇرناللار نەق مەيداندىكى غايەت زور ئۆزگىرىش ئىچىدە تۇرماقتا. تەشەببۇسكارلىق بىلەن ئاڭلىق تارقىتىش ۋاسىتىسى ئېڭىنى تۇرغۇزۇپ، يېڭى ئورۇن بەلگىلەش، قايتا قۇرۇش ئارقىلىق يازغۇچى، ئوقۇرمەنلەر بىلەن ھەرىكەتچان ئالاقە باغلاپ، ئەدەبىياتنىڭ تېخىمۇ كۆپ مۇمكىنچىلىكى ئەمدىلا ئۆتۈپ كەتكەن 10- ئايدا، «ئۆكتەبىر» ناملىق داڭلىق ئەدەبىي ژۇرنال بىر قاتار ئەدەبىيات ئاساسىي تېما پائالىيىتى ئارقىلىق ئۆزىنىڭ 40 ياشلىق تۇغۇلغان كۈنىنى تەبرىكلىدى. 1978- يىلى نەشر قىلىنغان «ئۆكتەبىر» ژورنىلى يېڭى دەۋردە تۇنجى بولۇپ دۇنياغا كەلگەن ھېكايە، پوۋېست، شېئىر، نەسىر قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان، ھەر خىل مەدەنىيەت- تەنتەربىيەگە ئائىت ماقالىلار بېسىلىدىغان چوڭ تىپتىكى ئەدەبىي ژۇرنال بولۇپ، ئەدەبىي ژۇرنال نەشرىيات ساھەسىدە ئىزچىل «زامان»، «گۈل شەھىرى» قاتارلىق ژورناللار بىلەن بىر قاتاردا، «تۆت چوڭ داڭلىق ژورنال» دېگەن گۈزەل نامغا ئېرىشكەن. ھازىرقى زامان ئەدەبىيات تارىخىدىكى نۇرغۇن داڭلىق ئەسەرلەر جاڭ چېڭجىنىڭ «شىمالدىكى دەريا»، تې يىننىڭ «تۈگمىسىز قىزىل كۆڭلەك»، جاڭ شيەنلياڭنىڭ «كۆكەرتىش دەرىخى»، لى سۈنباۋنىڭ «ئېگىز تاغ باغرىدىكى گۈل چەمبىرەك» قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى «ئۆكتەبىر» ژورنىلىدا ئېلان قىلىنغان، بەزىلەرنىڭ بۇ 40 يىلنى «يېڭى دەۋردىكى جۇڭگو ئەدەبىياتىنىڭ بىر كارتىنىسى» دەپ ئاتىشى ئەجەپلىنەرلىك ئەمەس.
  بۇ «ئۆكتەبىر» ژورنىلى يالغۇز بەھرىمەن بولىدىغان ئالاھىدە شەرەپ ئەمەس.
 
  يېقىندا، جۇڭگو يازغۇچىلار جەمىيىتىنىڭ «ھېكايىلەردىن تاللانما» ژۇرنىلى تەھرىراتى ئىسلاھات- ئېچىۋېتىش يولغا قويۇلغان 40 يىل جەريانىدا مەيدانغا كەلگەن ئەڭ تەسىر كۈچىگە ئىگە رومانلار ئىسىملىكىنى ئېلان قىلدى، «چاڭ- توزاڭ كۆتۈرۈلۈپ، بېكىتىلىش»، «قەدىمىي كېمە»، «ئاددىي دۇنيا» قاتارلىقلار ئەسەرلەر بۇ تىزىملىكتىن ئورۇن ئالدى. بۇ نادىر ئەسەرلەرنىڭ كەينىدە نۇرغۇن ئەدەبىي ژۇرناللارنىڭ ئىزنالىرى جۇلالىنىپ تۇرىدۇ. پائالىيەت قىلغۇچى تەرەپ مۇناسىۋەتلىك ئەسەرلەرنىڭ تۇنجى ئېلان قىلىنغان ژۇرنالىنى تېپىپ چىقتى. ئۇپراپ كەتكەن مۇقاۋىسى، سارغىيىپ كەتكەن  بەت، ئاددىي مۇقاۋا دەل مۇشۇ كىتابنىڭ دەۋر ئىزناسى بولغان ئەدەبىي ژۇرنال ھەمدە قايتا- قايتا ئوقۇپ، جۇڭگو ھازىرقى زامان ئەدەبىياتىنىڭ كىشىلەر قەلبىگە چوڭقۇر ئورناپ كەتكەن يېڭى نادىر ئەسىرى ئىدى. تەتقىقاتچىلار ئېيتقاندەك، ھازىرقى زامان ئەدەبىيات ژۇرنىلى مەلۇم مەنىدىن ھازىرقى زامان ئەدەبىيات تارىخىنىڭ دەسلەپكى نۇسخىسى. جۇڭگو ھازىرقى زامان ئەدەبىياتىغا كۆڭۈل بۆلۈشتە، ئەدەبىي ژۇرناللارنىڭ ئەدەبىياتقا بولغان تەسىرىگە، 40 يىلدا باشتىن كەچۈرگەن ئەگرى- تۇقاي ئۆزگىرىشىگە سەل قاراشقا بولمايدۇ. بۈگۈنكى كۈندە، «ھازىرقى زامان» ژۇرنىلىنىڭ تارقىتىلىش مىقدارىنىڭ بىر مەزگىل 600 مىڭ پارچىدىن ئاشىدىغانلىقىنى تەسەۋۋۇر قىلىش تەس، ئۇ مەدەنىيەت تۇرمۇشى كەمچىل، ئەدەبىيات تولىمۇ جانلانغان دەۋرنىڭ مەھسۇلى، شۇنداقلا ئەدەبىي ژۇرنالنىڭ يۇقىرى نۇر مەزگىلى.
  بازارلاشتۇرۇش مۇساپىسىنىڭ تېزلىشىشىگە ئەگىشىپ، خەلق ئاممىسىنىڭ مەدەنىيەت تۇرمۇشى كۈندىن- كۈنگە موللاشتى، مەدەنىيەت تاللىشى مىسلىسىز كۆپ خىل بولىۋاتماقتا، ئەدەبىيات ئەمدى قىزىق نۇقتا ئورنىدا تۇرمايدىغان بولدى، ئەدەبى ژۇرناللىرىنىڭ كىرىزىس تۇيغۇسىمۇ كۈندىن- كۈنگە كۈچەيمەكتە. شۇنىڭ بىلەن ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 90- يىللىرىدا بوران- چاپقۇن كۆتۈرۈلۈپ، ئەدەبىي ژۇرناللارنىڭ نەشىر نۇسخىسى ئۆزگەرتىلدى ياكى ئەنئەنىۋى «تۆت خىل قورۇما، بىر شورپا» نى بۇزۇپ تاشلاپ، ستونلاردا يېڭى پەرقلەرنى ئوتتۇرىغا قويۇش ياكى ئەدەبىياتنىڭ سىرتقى كۆرۈنۈشىنى كېڭەيتىش، «بۈيۈك ئەدەبىيات» يولىدا مېڭىش، ئۇنىڭدىن باشقا روشەن ئەدەبىي تەشەببۇس، ئىجادىيەت شوئارىغا تايىنىپ ئېقىمغا يېتەكچىلىك قىلىش كېرەك. بۇ بازاردا رىقابەتلىشىش ئەدەبىي قەرەللىك ژۇرنال ساھەسىنىڭ يېڭىلىنىشىنى ئېلىپ كەلدى.
  يېڭى ئەسىر كىرگەندىن بۇيان، ئىنتېرنېت تەرەققىياتىغا تايىنىپ، كۈچلۈك يېڭى ئاخبارات ۋاسىتىلىرى ئەدەبىيات ژۇرناللىرىغا ئالدىنقى نۆۋەتلىك بازارلاشتۇرۇشقا قارىغاندا تېخىمۇ چوڭ زەربە ئېلىپ كەلدى. ئەدەبىياتنىڭ نەق مەيداندىكى كىرگۈزۈش- چىقىرىش مىقدارى كىشىنى ھەيران قالدۇرىدۇ، تور ئەدەبىياتى كۆپلەپ مەيدانغا چىقتى، ئەدەبىيات چېگراسى ئۈزلۈكسىز خىرىسقا ئۇچراۋاتىدۇ، كۆپلىگەن ئەسەرلەر قەرەللىك ژۇرناللاردىن ئۆتۈپ، بىۋاسىتە توردا تارقالماقتا ياكى كىتابچە شەكلىدە تېخىمۇ قاراتمىلىق ھالدا بازاردا تارقالماقتا. بۇنىڭ بىلەن ئەدەبىياتنى قېزىش تەسكە توخىماقتا؛ يېڭى كىشىلەر ئارقا- ئارقىدىن بارلىققا كېلىپ، ھەر قايسى داڭلىق ماركىلار مەيدانغا كەلمەكتە. تارقىتىش كۈچى، ئاشكارىلاش دەرىجىسى ۋە ئوقۇش نىسبىتى جەھەتتە، ئەدەبىي ژۇرناللارنىڭ ئەۋزەللىكى بولمىغاچقا، يازغۇچىلارنى ئۇيۇشتۇرۇش قىيىن بولماقتا.
  ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 80- يىللىرى يېتىلدۈرگەن ئەنئەنىۋى ئەدەبىي ئەسەر ئوقۇرمەنلەر توپى بارغانسېرى ياشىنىپ، بارا- بارا يوقىلىپ كەتمەكتە، ياش بىر ئەۋلاد ئوقۇرمەنلەرنىڭ تەربىيە قاتلىمى، ئېستېتىك ئىنتىلىشى ۋە ئوقۇش ئادىتى زور دەرىجىدە پەرقلىنىدۇ، ژۇرنال بىلەن ئۈنۈملۈك ئۇلانمىغانلىقتىن، ژۇرنال ئوقۇرمەنلىرىگە قۇلايسىزلىق ئېلىپ كەلدى. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، شۇنى ئىنكار قىلىشقا بولمايدۇكى، ئەدەبىيات APP سى، ئەدەبىيات ئېلېكتىرونلۇق ژۇرنىلى، ئەدەبىيات ئاساسىي تېما قىلىنغان ئۈندىدار جامائەت سۇپىسى ئارقا- ئارقىدىن مەيدانغا كەلمەكتە، كەسپى ساھەدىكى يېزىقچىلىق توپى كۈندىن- كۈنگە كۆپەيمەكتە. روشەنكى، كىشىلەر يەنىلا ئەدەبىياتقا ئېھتىياجلىق، ئەدەبىياتمۇ سەھنىدىن چىكىنمىدى. مۇشۇنداق ئارقا كۆرۈنۈشتە، «ئۆكتەبىر» ژورنىلى «لايىھىلەش ئەدەبىياتى- ژۇرنالنى مەركەز قىلغان دۇنيا ئەدەبىياتى ئىشلەپچىقىرىشى» ناملىق خەلقارا ئەدەبىي ژۇرنال مۇنبىرىنىڭ 40 يىللىقىنى خاتىرىلەش پائالىيىتىنىڭ داۋامى قىلىپ تەشكىللىشى زور ئەھمىيەتكە ئىگە. ئەدەبىي لايىھىلەش دېگىنىمىز ئەدەبىياتنىڭ ئەدەبىيات يۆنىلىشىنى قايتىدىن يېتەكلەپ، ئەدەبىيات ئېقىمى يارىتىش ئارزۇسىنىڭ پۈتۈنلەي يېڭى مەدەنىيەت ئېكولوگىيەسى ۋە ئەدەبىيات خەرىتىسىدىلا ئىپادىلىنىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. ئەدەبىيات بىر پارچە پولات تاختا ئەمەس، بەلكى چەكسىز يامراپ كەتكەندە، نەزەر دائىرىسى يەنى چېگرا بولىدۇ، ئەدەبىياتقا قانداق قاراش، ئۇنىڭ ئەدەبىياتقا قانداق تەسىر كۆرسىتىشكە بېرىپ تاقىلىدۇ. جانلىق ئەدەبىيات نەق مەيدانى بىزگە بۈگۈن ئەدەبىي ژۇرناللارنى قوغداش ئۈچۈن ئەمەس، بەلكى ئەدەبىي ژۇرناللارنى جانلاندۇرۇش، ھۇجۇمغا ئۆتۈشنى ئەسكەرتىدۇ. مەسىلەن: نۇرغۇن مۇھەررىرلەر ئېيتقاندەك، ئەدەبىي ژۇرنالدىن يېڭى تاراتقۇغا ئۆتۈش ئېڭىنى ئۆزگەرتىش، ئەدەبىيات ئۆزگەرگەن دەۋردە، تېخىمۇ تەشەببۇسكارلىق بىلەن ئاڭلىق تارقىتىش ئېڭىنى تۇرغۇزۇش كېرەك.
  ئەدەبىي ژۇرناللار ئەدەبىيات تەرەققىياتىنىڭ ئىخچام كۆرۈنۈشى، بۇ خىل ئىخچام كۆرۈنۈش، ئۆلۈك ئەسەرلەرنى تاللاشتىن دېرەك بەرمەيدۇ، ئۇ ھەرىكەتچان، ئاڭلىق، تەشەببۇسكارلىق بىلەن ئارىلاشقان بولۇشى؛ ئىجادىيەت نەق مەيدانىدىكى سەكرەش، تومۇر سوقۇشنى تۇتاشتۇرۇپ، ئەدەبىيات پىكىر ئېقىمىنى ئالدىن كۆزىتەلەيدىغان بولۇشى لازىم. روشەن ئەدەبىي قاراش ئەدەبىي ھۆكۈمنى ئىپادىلەپ بېرەلەيدۇ. يەنە بىر سان ئەدەبىي ژۇرنال خۇددى كەينى- كەينىدىن يېڭى «ئەدەبىي تەدبىرلەر كۆرگەزمىسى» گە ئوخشاش ئەدەبىياتنىڭ تۈرلۈك ئېھتىماللىقلىرىنى ئارقا- ئارقىدىن قېزىپ چىقتى. بۇ بىر خىل كۆڭۈلدىكىدەك ھالەت بولۇپ، ئەدەبىي ژۇرناللارنىڭ قەددىنى رۇسلىشىنى گەۋدىلەندۈرۈپ بەرگىلى بولمايدۇ. غايەت زور ئۆزگىرىش يۈز بەرگەن ئەدەبىيات نەق مەيدانىدا، يېڭى ئورۇن بەلگىلەش ئارقىلىق يازغۇچىلار، ئوقۇرمەنلەر، ئەدەبىيات بىلەن ھەرىكەتچان ئالاقە باغلاپ، ئەدەبىياتنى تەشەببۇسكارلىق بىلەن «لايىھىلەش»، ئوقۇرمەنلەرنى ئاڭلىق «يارىتىش» كېرەك. شۇنداق قىلغاندىلا بۈگۈنكى ئەدەبىياتنىڭ تايانچ بازىسى ۋە كەلگۈسىدىكى ئەدەبىياتنىڭ مەنبەسىگە ئايلانغىلى بولىدۇ.
 

[an error occurred while processing this directive]
[an error occurred while processing this directive]
[an error occurred while processing this directive]
نادىر ناخشا – مۇزىكىلار
تور بېتىمىزدىكى يېڭىلىقلار
رادىيو دىراممىسى
بۇ بەتنىڭ نەشىر ھوقۇقى شىنجاڭ رادىيو - تېلېۋېزىيە ئىستانسىسى
ئالاقىلىشىش نومۇرى: 2571553، 2578492
ئادرىسىمىز: ئۈرۈمچى شەھىرى ئىتتىپاق يولى 830- نومۇر شىنجاڭ رادىيو - تېلېۋېزىيە ئىستانسىسى تور مەركىزى